از ۷۹۴۷ پروژه تا شبکه ۱۰ ترابیتی؛ «ایران متصل» چه چیزی را تغییر میدهد؟
برنامهای که شبکه ارتباطی، انرژی، داده، دولت دیجیتال، هوش مصنوعی و سرمایهگذاری بخش خصوصی را در یک مسیر به هم پیوند میدهد.
«ایران متصل» فقط روایت افتتاح چند پروژه نیست؛ مجموعهای از طرحهاست که نشان میدهد زیرساخت ارتباطی کشور دیگر جدا از انرژی، داده، دولت دیجیتال و سرمایهگذاری بخش خصوصی قابل تعریف نیست.
به گزارش تک مسیر؛ «ایران متصل» در ظاهر یک آیین افتتاح پروژههای ارتباطی است؛ اما وقتی مجموعه طرحهای رونماییشده و اظهارات مسئولان وزارت ارتباطات کنار هم قرار میگیرد، تصویر بزرگتری شکل میگیرد: تلاش برای ساختن زیرساختی که فقط اینترنت را در دسترس قرار ندهد، بلکه بتواند ارتباطات را در شرایط بحران حفظ کند، ظرفیت شبکه را افزایش دهد، خدمات دولت را دیجیتال کند، از داده برای تصمیمگیری استفاده کند و زمینه فعالیت اقتصادی بخش خصوصی را گسترش دهد.
در این آیین، ۷۹۴۷ پروژه از خانواده ارتباطات با سرمایهگذاری ۳۶ هزار میلیارد تومان به بهرهبرداری رسید. پروژهها حوزههایی از شبکه ملی اطلاعات و فیبر نوری تا ارتباطات سیار، اقتصاد دیجیتال، هوش مصنوعی، دولت هوشمند، خدمات پستی و بانکی و فناوری فضایی را دربر میگیرد.
اما اهمیت این عدد فقط در بزرگی آن نیست. پرسش اصلی این است که این حجم از سرمایهگذاری قرار است چه تغییری در کیفیت و پایداری زیرساخت دیجیتال کشور ایجاد کند.
وقتی ظرفیت شبکه نباید از رشد مصرف عقب بماند
یکی از مهمترین بخشهای این برنامه، توسعه شبکه دیتای کشور است.
به گفته بهزاد اکبری، معاون وزیر ارتباطات و مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، برای توسعه ظرفیت و تحول شبکه دیتای کشور بیش از ۲.۵ همت سرمایهگذاری شده و ظرفیت شبکه بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته و به بیش از ۱۰ ترابیت بر ثانیه رسیده است.
اما پروژه فقط افزایش ظرفیت نیست. بخش دیگری از آن به تحول فناوری شبکه و حرکت به سمت مدیریت کاملاً خودکار مربوط میشود؛ تغییری که به گفته اکبری میتواند به طور متوسط حدود ۲۳ درصد بهبود کیفیت سرویس برای اپراتورها ایجاد کند.
این تفاوت مهم است. افزایش ظرفیت به تنهایی به معنای بهتر شدن تجربه کاربر نیست. اگر ظرفیت شبکه بالا برود اما مدیریت، پایداری و کیفیت سرویس همزمان ارتقا پیدا نکند، بخش مهمی از سرمایهگذاری در لایهای باقی میماند که کاربر نهایی آن را احساس نمیکند.
از همین رو، ارزش واقعی این پروژه در سالهای آینده باید در کیفیت سرویس، پایداری شبکه و توان پاسخگویی آن به رشد ترافیک مشخص شود.
زیرساختی که باید در بحران هم کار کند
دومین محور مهم، تابآوری است؛ موضوعی که در شرایط بحران اهمیت آن چند برابر میشود.
اکبری از پروژهای برای افزایش تابآوری زیرساختهای ارتباطی سخن گفت که از روزهای نخست جنگ ۱۲ روزه آغاز شده و در جریان جنگ ۴۰ روزه نیز ادامه یافته است.
هدف این پروژه، کاهش احتمال خروج سایتها و زیرساختهای حیاتی از مدار عنوان شده است. در اجرای آن نیز اپراتورها و دیگر فعالان صنعت ارتباطات در کنار شرکت ارتباطات زیرساخت قرار گرفتهاند و توسعه فیبر و اتصالات مورد نیاز دنبال شده است.
این بخش از «ایران متصل» شاید کمتر از عدد ۷۹۴۷ پروژه دیده شود، اما از نظر اقتصادی اهمیت زیادی دارد. اینترنت و ارتباطات دیگر یک خدمت جانبی نیستند؛ بخش مهمی از فعالیت بانکها، کسبوکارها، خدمات عمومی، حملونقل و ارتباطات روزمره به آنها وابسته است.
بنابراین، شبکهای که در شرایط عادی پرظرفیت باشد اما در بحران از مدار خارج شود، نمیتواند زیرساختی قابل اتکا برای اقتصاد دیجیتال محسوب شود.
یک مسیر تازه برای ارتباطات بینالملل
در لایه بینالملل نیز شرکت ارتباطات زیرساخت از راهاندازی مسیر جدید ارتباطات بینالملل خبر داده است.
بر اساس توضیحات اکبری، این پروژه امکان حضور مستقیم کشور در یکی از بزرگترین مراکز تبادل اینترنت جهان را فراهم کرده و میتواند مدیریت ترافیک و ظرفیت لینکهای بینالملل را بهبود دهد و مقابله با حملات سایبری را مؤثرتر کند.
این پروژه از یک جهت دیگر نیز اهمیت دارد: هرچه مسیرهای ارتباطی متنوعتر باشند، وابستگی شبکه به مسیرهای محدود کمتر میشود و امکان مدیریت بهتر ترافیک و ریسک اختلال افزایش مییابد.
در کنار آن، توسعه فیبر بینشهری نیز ادامه دارد. بیش از ۸۶ هزار کیلومتر فیبر نوری بینشهری در کشور ایجاد شده و ۹ ایستگاه فیبر نوری در استانهای مختلف برای بهرهبرداری آماده شدهاند.
در واقع، بخش مهمی از «ایران متصل» در لایهای قرار دارد که کاربر معمولاً آن را نمیبیند؛ اما کیفیت اینترنت و خدمات دیجیتال تا حد زیادی به همین لایههای زیرساختی وابسته است.
اینترنت پایدار بدون انرژی پایدار ممکن نیست
یکی از نکات مهم آیین «ایران متصل»، پیوند میان ارتباطات و انرژی بود.
ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، تأکید کرد که ارتباطات پایدار فقط با تجهیزات فعال و غیرفعال شبکه شکل نمیگیرد و انرژی پایدار نیز یکی از اجزای اصلی تابآوری شبکه است.
این نگاه باعث میشود پروژههای انرژی تجدیدپذیر در این برنامه فقط یک موضوع جانبی نباشند.
پیام؛ جایی که «ایران متصل» از حرف به زیرساخت میرسد
یکی از نمونههای قابل توجه این رویکرد در استان البرز، منطقه ویژه اقتصادی و فرودگاه بینالمللی پیام است؛ جایی که همزمان با آیین «ایران متصل»، هشت پروژه زیرساختی با سرمایهگذاری ۲.۴ همت به بهرهبرداری رسید. این پروژهها از آمادهسازی زیرساخت و راههای دسترسی یک محدوده ۲۵ هکتاری و توسعه شبکه آب و فاضلاب تا میکروداکتگذاری شبکه مخابرات، زیرساخت گاز و سامانههای هوشمند اعلام و اطفای حریق را شامل میشود.
در میان این پروژهها، احداث دو نیروگاه خورشیدی اهمیت ویژهای دارد؛ نه فقط به دلیل تولید انرژی تجدیدپذیر، بلکه به این دلیل که مستقیماً با یکی از مسائل اصلی پایداری زیرساخت ارتباطی ارتباط پیدا میکند. هاشمی در همین مراسم تأکید کرد که در کنار تجهیزات فعال و غیرفعال شبکه، تأمین برق پایدار یکی از الزامات جدید حفظ پایداری شبکههای ارتباطی است و پروژههای نیروگاههای تجدیدپذیر نیز در سبد طرحهای به بهرهبرداری رسیده قرار گرفتهاند.
به این ترتیب، پیام را میتوان نمونهای از تغییر نگاه به زیرساخت دانست؛ زیرساختی که در آن ارتباطات، انرژی، ایمنی، آب، فاضلاب و دسترسی فیزیکی جدا از یکدیگر دیده نمیشوند. مجموع ظرفیت نیروگاههای خورشیدی نصبشده و در حال ساخت در منطقه ویژه اقتصادی پیام نیز به ۳۵.۴۸ مگاوات رسیده و برای پروژههای خورشیدی ۳۸.۵ هکتار زمین اختصاص یافته است.
البته اهمیت اقتصادی این ظرفیت در نهایت با میزان تولید واقعی برق، سهم آن در تأمین انرژی منطقه و اثر آن بر کاهش فشار شبکه برق مشخص میشود. با این حال، قرار گرفتن انرژی تجدیدپذیر در کنار زیرساختهای ارتباطی، یک پیام روشن دارد: در اقتصاد دیجیتال، برق دیگر فقط یک زیرساخت پشتیبان نیست؛ بخشی از خودِ زیرساخت ارتباطی است.
پیام از این نظر یک نمونه قابل توجه است: توسعه ارتباطات و فناوری اطلاعات بدون توجه به زیرساختهای انرژی نمیتواند در بلندمدت پایدار بماند.
«ایران متصل» فقط اینترنت نیست
اگر پروژههای زیرساختی را لایه اول بدانیم، لایه بعدی به خدمات و حکمرانی دیجیتال مربوط میشود.
محمدمحسن صدر، رئیس سازمان فناوری اطلاعات ایران، از توسعه ۸ زیستبوم دولت دیجیتال خبر داده است. به گفته او، در مرکز تبادل اطلاعات ملی، طی ۴۰ روز جنگ، یک میلیارد تراکنش موفق میان دستگاههای دولتی و کسبوکارها ثبت شده است؛ عددی که اهمیت زیرساخت تبادل داده و تداوم خدمات دولتی در شرایط بحرانی را نشان میدهد.
در همین مسیر، یک موتور جستوجوی خدمات دولتی با حدود ۶ هزار خدمت ثبتشده در حال توسعه است تا شهروند بتواند خدمات مورد نیاز خود را از مسیر سادهتری پیدا کند.
«ابر دولت» نیز یکی دیگر از پروژههای این حوزه است. مرکز داده مشهد با سرمایهگذاری نزدیک به یک همت تکمیل شده و طبق توضیحات رئیس سازمان فناوری اطلاعات، اجرای مشابه آن در شرایط فعلی میتواند هزینهای حدود ۱۰ تا ۱۲ همت داشته باشد.
اینجا دیگر بحث فقط «اتصال» نیست؛ موضوع به این میرسد که دستگاههای دولتی چگونه دادههای خود را به اشتراک بگذارند و خدمات را سریعتر و سادهتر ارائه کنند.
از داده تا هوش مصنوعی؛ لایهای که قرار است تصمیم بگیرد
مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران، در این مراسم بر نقش داده در مدیریت کشور تأکید کرد و گفت اگر داده به شکل درست جمعآوری و مدیریت شود، میتوان تصمیمهای دقیقتری در حوزههایی مانند پزشکی، صنعت، تجارت و کشاورزی گرفت.
این نگاه با پروژههای مطرحشده در وزارت ارتباطات نیز همراستاست؛ از هوش مصنوعی و سکوهای داده تا کشاورزی هوشمند و ابزارهای تحلیل.
تفاوت مهم میان «دیجیتالی شدن» و «دادهمحور شدن» همینجاست. دیجیتالی کردن یک فرآیند لزوماً به معنای تصمیمگیری بهتر نیست. زمانی میتوان از تحول دیجیتال سخن گفت که دادههای معتبر میان سامانهها جریان پیدا کنند و نتیجه آن در تصمیم، کاهش هزینه، افزایش بهرهوری یا بهبود خدمت دیده شود.
دولت قرار نیست همه چیز را خودش بسازد
یکی از مهمترین پیامهای اقتصادی این مراسم نیز از سوی معاون سیاستگذاری و برنامهریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات مطرح شد.
«احسان چیتساز» چهار محور شبکه ملی اطلاعات، اقتصاد دیجیتال، دولت هوشمند و فناوری فضایی را اجزای یک برنامه منسجم دانست و تأکید کرد که دولت باید بیشتر نقش تنظیمگر، سازماندهنده و هماهنگکننده داشته باشد و میدان سرمایهگذاری و فعالیت اقتصادی را برای مردم و بخش خصوصی فراهم کند.
در همین چارچوب، ظرفیت ۳۵ هزار میلیارد تومانی برای بازسازی و توسعه زیرساختها از طریق مشارکت عمومی ـ خصوصی اعلام شده است.
این عدد در کنار سخنان دیگر مسئولان، یک تغییر مهم در مدل توسعه را نشان میدهد: پروژههای دیجیتال بزرگ به سرمایه و تخصصی نیاز دارند که لزوماً در اختیار دولت نیست.
اما مشارکت بخش خصوصی بدون اعتماد شکل نمیگیرد. ثبات مقررات، اعتبار قراردادها، رقابت سالم و دسترسی به بازار، از جمله عواملی هستند که در این مراسم به عنوان پیششرط سرمایهگذاری بلندمدت مطرح شدند.
عدالت ارتباطی؛ اتصال برای چه کسی؟
در روایت «ایران متصل»، یک مفهوم دیگر نیز اهمیت دارد: عدالت ارتباطی.
وزیر ارتباطات تأکید کرد که عدالت ارتباطی یک موضوع فرعی نیست و بیش از ۸۸۰۰ روستا به شبکه ملی اطلاعات و اینترنت جهانی با کیفیت مناسب متصل شدهاند.
چیتساز دبیر مراسم نیز تأکید کرد که «ایران متصل» نباید صرفاً به معنای افزایش تعداد سایتها، مراکز داده و سامانهها باشد. معنای واقعی اتصال زمانی شکل میگیرد که محل زندگی فرد، سرنوشت دیجیتال او را تعیین نکند؛ روستا بتواند به آموزش و بازار دسترسی داشته باشد، بنگاه کوچک از خدمات ابری و مالی استفاده کند و شهروند بتواند خدمات دولتی را سادهتر دریافت کند.
این تعریف، معیار ارزیابی پروژهها را نیز تغییر میدهد.
عدد افتتاح مهم است؛ اثر افتتاح مهمتر
در نهایت، شاید مهمترین بخش این مراسم نه تعداد پروژهها و نه حتی حجم سرمایهگذاری، بلکه پرسشی باشد که پس از افتتاح باقی میماند.
مسئولان وزارت ارتباطات خود نیز به این موضوع اشاره کردهاند که افتتاح پایان مسئولیت نیست، بلکه آغاز دوره پاسخگویی است.
پس از این مرحله باید بتوان مشخص کرد کیفیت شبکه چقدر بهتر شده، چند روستا خدمات پایدار دریافت کردهاند، زمان ارائه خدمات دولتی چقدر کاهش یافته، چه میزان سرمایه خصوصی واقعاً وارد میدان شده و چند شغل باکیفیت ایجاد شده است.
این همان نقطهای است که «ایران متصل» از یک مراسم افتتاحیه فاصله میگیرد و به یک پروژه بلندمدت تبدیل میشود.
اگر افزایش ظرفیت شبکه با کیفیت بهتر همراه شود، اگر تابآوری در بحران به حفظ خدمات حیاتی منجر شود، اگر دادهها به تصمیم بهتر برسند، اگر دولت دیجیتال زمان و هزینه دریافت خدمات را کاهش دهد و اگر سرمایهگذاری بخش خصوصی به تولید و اشتغال واقعی تبدیل شود، آن وقت میتوان گفت اتصال فقط روی نقشه شبکهها اتفاق نیفتاده است؛ بلکه در اقتصاد و زندگی مردم نیز شکل گرفته است.
اما اگر پروژهها صرفاً با تعداد افتتاحها، حجم سرمایهگذاری و ظرفیت اسمی سنجیده شوند، فاصله میان «زیرساخت ایجادشده» و «اثر واقعی» همچنان باقی خواهد ماند.
در این میان، منطقه ویژه اقتصادی پیام در البرز نمونه کوچکی از یک مسئله بزرگتر است: ارتباطات پایدار به انرژی پایدار نیاز دارد و توسعه دیجیتال بدون زیرساختهای مکمل نمیتواند دوام بیاورد. به همین دلیل، «ایران متصل» را باید نه یک پروژه واحد، بلکه زنجیرهای از زیرساختها دید؛ زنجیرهای که از فیبر و شبکه دیتا آغاز میشود، به انرژی و تابآوری میرسد، با داده و دولت دیجیتال ادامه پیدا میکند و در نهایت باید به اقتصاد، اشتغال و کیفیت بهتر زندگی منتهی شود.
میانبر تکمسیر
• عدد بزرگ، معیار نهایی نیست: ۷۹۴۷ پروژه و ۳۶ هزار میلیارد تومان سرمایهگذاری، مقیاس برنامه را نشان میدهد؛ اما کیفیت اجرا و میزان استفاده واقعی، معیار مهمتری برای سنجش موفقیت است.
• گلوگاه بعدی، کیفیت است: افزایش بیش از ۵۰ درصدی ظرفیت شبکه دیتا زمانی ارزش اقتصادی بیشتری پیدا میکند که در کیفیت سرویس و پایداری ارتباطات برای کاربران و کسبوکارها دیده شود.
• تابآوری یک هزینه اضافی نیست: در اقتصادی که خدمات بانکی، اداری و کسبوکار به شبکه وابستهاند، حفظ ارتباطات در بحران بخشی از امنیت اقتصادی کشور است.
• دولت دیجیتال باید زمان مردم را پس بدهد: تعداد سامانهها و خدمات دیجیتال زمانی اهمیت دارد که مراجعه، زمان انتظار و پیچیدگی دریافت خدمت را کاهش دهد.
• ۳۵ همت، آغاز یک آزمون است: مشارکت عمومی ـ خصوصی میتواند منابع تازهای وارد زیرساخت کند؛ اما ثبات مقررات، قراردادهای قابل اتکا و رقابت سالم شرط ماندگاری سرمایه هستند.
• انرژی وارد معادله دیجیتال شده است: تجربه منطقه پیام نشان میدهد توسعه ارتباطات و مراکز فناوری را نمیتوان جدا از مسئله تأمین انرژی پایدار بررسی کرد.
• شاخصهای واقعی از فردای افتتاح شروع میشوند: کیفیت شبکه، تداوم خدمت، تعداد کاربران واقعی، سرمایه خصوصی فعالشده، زمان ارائه خدمات و شغل ایجادشده باید به معیارهای سنجش تبدیل شوند.
جمعبندی تکمسیر
«ایران متصل» را نمیتوان فقط فهرستی از ۷۹۴۷ پروژه ارتباطی دانست. مجموعه طرحهای افتتاحشده، تصویری از یک مدل گستردهتر برای توسعه دیجیتال کشور ارائه میدهد؛ مدلی که در آن ظرفیت شبکه، تابآوری، انرژی، دولت دیجیتال، داده، هوش مصنوعی و سرمایهگذاری بخش خصوصی به یکدیگر متصل شدهاند.
نقطه قوت این رویکرد، عبور از نگاه تکبعدی به اینترنت و توجه همزمان به زیرساخت و کاربرد است. اما نقطه تعیینکننده، اجرا و سنجش نتیجه خواهد بود.
اگر اتصال بتواند شبکهای پایدارتر، خدماتی سادهتر، تصمیمهایی دقیقتر و فرصتهایی واقعیتر برای کسبوکارها ایجاد کند، «ایران متصل» از یک عنوان برای یک مراسم فراتر خواهد رفت و به یک مسیر توسعه تبدیل میشود.
در نهایت، ارزش این پروژه نه با تعداد افتتاحیهها، بلکه با چیزی سنجیده میشود که مردم و کسبوکارها در زندگی روزمره خود لمس میکنند: اینکه اتصال واقعاً چه چیزی را برای آنها بهتر کرده است.
گزارش تصویری
۱ از ۸نظرات (۰)
هنوز نظری ثبت نشده — اولین نفر باشید!