درختان افتاده جنگل؛ ضایعات چوبی یا بخشی از اکوسیستم؟

به گزارش تک مسیر؛ شینا انصاری در گفت‌وگو با خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، درباره طرح‌های مربوط به فروش تنه درختان شکسته و افتاده در جنگل‌ها گفت سیاست فنی سازمان حفاظت محیط زیست در این زمینه بر ملاحظات اکولوژیک و کارکردهای طبیعی جنگل استوار است.

چرا درخت افتاده هنوز برای جنگل مهم است؟

وی افزود: اینکه درختان شکسته و افتاده در جنگل جمع‌آوری و به‌عنوان یک منبع اقتصادی مورد استفاده قرار گیرند، موضوعی فنی است که باید در تعامل با وزارت جهاد کشاورزی و سازمان منابع طبیعی بررسی شود.

رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تأکید کرد: «درختان شکسته و افتاده بخشی از اکوسیستم جنگل هستند و اینکه آنها را به‌عنوان یک منبع اقتصادی ببینیم، اساساً درست نیست.»

انصاری ادامه داد: این موضوع نیازمند بررسی‌های فنی و کارشناسی است و باید آثار و پیامدهای برداشت این درختان بر اکوسیستم جنگل مورد توجه قرار گیرد.

قانون چه می‌گوید؟

بر اساس ماده ۳۶ قانون برنامه هفتم پیشرفت، سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری مکلف شده حفظ، احیا و توسعه جنگل‌ها را در چارچوب «طرح مدیریت پایدار جنگل و جنگلداری نوین» دنبال کند و اصل بهره‌برداری چوبی از جنگل و برداشت درختان جنگلی ممنوع اعلام شده است.

با این حال، تبصره یک همین ماده، برداشت برخی درختان ریشه‌کن، شکسته و افتاده ناشی از عوامل طبیعی مانند طوفان، سیل، برف سنگین، لغزش و رانش گسترده و همچنین برخی درختان آفت‌زده غیرقابل احیا و درختان خطرساز را با شرایط مشخص و تحت نظارت سازمان منابع طبیعی پیش‌بینی کرده است.

به این ترتیب، موضوع فقط به «برداشت یا عدم برداشت» محدود نمی‌شود؛ بلکه تشخیص نوع درخت، علت افتادن یا خشکیدگی، وضعیت زیستگاه و پیامدهای اکولوژیک برداشت نیز در تصمیم‌گیری اهمیت پیدا می‌کند.

گره در مدیریت جنگل‌های هیرکانی

نحوه اجرای طرح مدیریت پایدار جنگل‌های هیرکانی و حدود برداشت درختان شکسته و افتاده، در ماه‌های اخیر محل بحث میان دستگاه‌های متولی و کارشناسان بوده است.

معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی نیز اعلام کرده که در چارچوب طرح مدیریت پایدار، بهره‌برداری چوبی از جنگل‌های هیرکانی انجام نخواهد شد و تأمین چوب مورد نیاز کشور باید از محل زراعت چوب دنبال شود.

بر اساس اعلام سازمان منابع طبیعی، طرح مدیریت پایدار جنگل در مرحله نخست برای ۲۸ حوزه جنگلی در استان‌های گیلان، مازندران و گلستان تهیه شده و اجرای آن در چارچوب برنامه هفتم در دستور کار قرار گرفته است.

چوب مرده؛ بخشی از زندگی جنگل

درختان افتاده و بقایای چوبی، علاوه بر اینکه بخشی از چرخه طبیعی مواد غذایی جنگل هستند، برای زیست برخی گونه‌های جانوری و فرایند تجزیه و بازگشت مواد آلی به خاک نیز نقش دارند.

از این منظر، ارزش یک درخت افتاده را نمی‌توان فقط با میزان چوب قابل برداشت آن سنجید. پرسش مهم‌تر این است که چه میزان از این بقایا برای حفظ کارکرد طبیعی جنگل باید در زیستگاه باقی بماند و در چه شرایطی برداشت آنها قابل توجیه است؟

میان‌بر تک‌مسیر

عصاره خبر: درختان شکسته و افتاده بخشی از اکوسیستم جنگل‌اند و مدیریت آنها نمی‌تواند صرفاً با نگاه اقتصادی انجام شود.

گره تصمیم: قانون برای برخی موارد، برداشت درختان افتاده و شکسته را با شرایط مشخص مجاز دانسته، اما تشخیص مصداق و پیامدهای زیست‌محیطی آن نیازمند بررسی کارشناسی است.

مسیر سبز: در مدیریت جنگل، سؤال فقط «چه چیزی قابل برداشت است؟» نیست؛ باید مشخص شود «چه چیزی برای زنده ماندن اکوسیستم باید در جنگل بماند؟»

ایستگاه بعدی: مدیریت پایدار جنگل‌های هیرکانی / نقش زراعت چوب در تأمین نیاز چوبی کشور